Üçüncü büyük azı dişleri, daha bilinen adıyla 20’lik dişler, evrimsel açıdan modern insana fazlalık gelen yapılardır. Atalarımızın çiğneme yükü ve diyet alışkanlığına göre işlevseldiler; günümüz beslenmesinde ise çoğunlukla işlev görmezler. Bu dişlerin çekimi konusunda diş hekimliği camiasında uzun süredir devam eden bir tartışma vardır: her 20’lik diş çekilmeli midir, yoksa belirli kriterler altında yerinde bırakılabilir mi?
Soru Aslında Tek Değil
20’lik diş kararı verilirken yalnızca dişin ağrılı olup olmaması yeterli değildir. Dört temel parametre bir arada değerlendirilir:
- Dişin pozisyonu (dik, mezial yatık, distal yatık, horizontal, ters)
- Dişin tam sürmüş, yarı sürmüş veya gömük oluşu
- Çevresindeki komşu dişe etkisi
- Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu
Çekim Endikasyonları: Net Olan Durumlar
Bilimsel literatür ve klinik kılavuzlar şu durumlarda çekimi açık biçimde önerir:
Perikoronit: Yarı sürmüş 20’lik dişlerin etrafındaki diş etinde tekrarlayan enfeksiyon durumudur. Yutkunma güçlüğü ve ağız açma kısıtlılığı ile seyreder. Tekrarlayan ataklarda diş çıkarılmalıdır.
Komşu dişte çürük veya kemik kaybı: Yatık 20’lik dişler, ikinci azı dişinin distalinde temizlenemeyen bir bölge oluşturarak çürük ve periodontal kayba yol açabilir. Bu durumda erken çekim, ikinci azı dişini kurtarmak için kritik öneme sahiptir.
Kistik oluşumlar: Gömük 20’lik dişlerin çevresinde dentijeröz kist gibi patolojik oluşumlar gelişebilir. Cochrane derlemelerinde yer alan veriler, gömük dişler etrafında patolojik bulgu varsa çekimin sonuca güçlü etkisi olduğunu göstermektedir.
Ortodontik gereklilik: Bazı vakalarda ortodontik tedavi planı 20’lik dişlerin çekimini gerektirir; bu hekim arası ortak karara bağlıdır.
Yerinde Bırakılabilecek Durumlar
Aksine, aşağıdaki koşullarda çekim acelesi yoktur:
- Diş tam sürmüş, doğru pozisyonda ve karşıt çene ile temas halindeyse
- Çevresinde temizlenebilir bir yapı mevcutsa
- Hastada semptom yoksa ve radyolojik takipte patolojik değişim görülmüyorsa
- Komşu dişe basınç uygulamıyorsa
Bu durumda hekim yıllık radyolojik takip önerir. NHS Birleşik Krallık, asemptomatik 20’lik dişlerin rutin olarak çekilmesi yerine izlenmesini önermektedir. Bu yaklaşım Türkiye’deki klinik pratikte de giderek yaygınlaşmaktadır.
Yaş Faktörü
20’lik diş çekiminin başarısı ve sonrasındaki iyileşme süreci yaşla yakından ilişkilidir. 18-25 yaş aralığı, çekim için biyolojik açıdan en uygun dönemdir; kemik daha esnek, diş kökleri tamamen oluşmamış olabilir. 35 yaş sonrası yapılan çekimlerde kemik daha sert, iyileşme süresi uzun ve komplikasyon riski hafifçe yüksektir. Bu nedenle çekim önerisi varsa ertelemek, ileri yaşlarda zorlaşan bir tedaviyi getirebilir.
Cerrahi Süreç ve İyileşme
Modern cerrahi protokollerle yapılan 20’lik diş çekimi rutin bir işlemdir. Lokal anestezi altında yapılan ameliyat genellikle 30-60 dakika sürer. Sonrasındaki ilk 48 saat şişlik, hafif ağrı ve sınırlı ağız açma ile geçer. Soğuk uygulama, reçete edilen ağrı kesiciler ve yumuşak gıda tüketimi standart önerilerdir. Çankaya’da 20’lik diş cerrahisi yapan diş hekimleri, hastayı tedavi sonrası 7. günde kontrol için davet etmektedir.
Komplikasyonlar: Bilinmesi Gerekenler
Nadir görülmekle birlikte 20’lik diş cerrahisinin bilinen komplikasyonları şunlardır:
- Alt mandibular sinire baskı veya hasar: Geçici karıncalanma çoğunlukla 6 ay içinde geçer.
- Kuru soket (alveolit): Pıhtının yerinden çıkması sonucu oluşur, çekim sonrası 3-5. günde tipiktir.
- Maksiller sinüse açılım: Üst 20’liklerde nadiren görülür, hekim tarafından primer kapatma ile yönetilir.
Dr. Ayzıt Umay Dal Hakkında
Muayenehanesi T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenen 01.12.2025 tarihli ve ST-6651 nolu “Uluslararası Sağlık Turizmi Yetki Belgesi” ile resmi olarak tescillenmiş olan Dr. Ayzıt Umay Dal, uluslararası hizmet standartlarını koruyarak dünyanın her yerinden gelen misafirlerine lisanslı ve güvenilir sağlık hizmeti sunmaktadır. Cerrahi işlemler dahil tüm diş hekimliği branşlarında kapsamlı hizmet veren muayenehanesi Ankara Çankaya’da yer almaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Ağrımayan 20’lik dişimi çektirmeli miyim?
Mevcut bilimsel veriler, semptomu olmayan ve patolojik değişim göstermeyen 20’lik dişlerin çekilmesinden çok izlenmesini desteklemektedir. Yıllık radyolojik takip önerilir.
20’lik diş çekimi diğer dişlere zarar verir mi?
Uygun cerrahi protokolle yapıldığında zarar vermez. Aksine, çekilmediği takdirde komşu ikinci azı dişine zarar verme olasılığı çekim riskinden daha yüksektir.
Çekim sonrası ne zaman normal hayata dönerim?
Çoğu hasta 3-5 gün içinde günlük aktivitelerine döner. Tam iyileşme ve kemik dolumu 2-3 ay sürer.
Hamileyken 20’lik diş çektirilebilir mi?
Acil bir durum yoksa çekim doğum sonrasına ertelenir. Acil durumlarda ikinci trimesterde güvenli şekilde yapılabilir.