Daha önceki bir yazımızda, 6.500 yıllık balmumu dolguyu ve 9.000 yıllık delinmiş dişleri ele almıştık. Ancak insanlığın diş tedavisi tarihinde daha da eskiye uzanan bir kayıt var: 2017’de American Journal of Physical Anthropology dergisinde yayımlanan bir araştırma, İtalya’da 13.000 yıllık bir Buz Devri insanına ait dişlerde, katran benzeri bir madde olan bitümle yapılmış bir dolgu tespit etti. Bu bulgu, bilinen en eski “dolgu” örneği olarak kabul ediliyor. Bu yazıda, Buz Devri’nin bu şaşırtıcı diş tedavisini bilimsel kanıtlar ışığında inceliyoruz.
Riparo Fredian: Bir Buz Devri Hastası
Bulgu, İtalya’nın Lucca kenti yakınlarındaki Riparo Fredian adlı arkeolojik alanda ortaya çıktı. Aynı kişiye ait olduğu düşünülen iki üst orta kesici diş incelendiğinde, her ikisinin de kesici yüzeyinde, diş pulpasına kadar uzanan büyük bir oyuk olduğu görüldü. Bologna Üniversitesi’nden arkeolog Stefano Benazzi’nin belirttiği gibi, bu görünüm normal dişlerde rastlanmayan, oldukça sıra dışı bir durumdu. Dişlerdeki aşınma derecesine bakılarak, bu dişlerin sahibinin genç olmadığı tahmin edilmektedir.
Taş Aletle “Kanal Tedavisi”
Mikroskobik incelemeler, oyukların iç yüzeyinde, elde tutulan bir aletin kazıma ve döndürme hareketiyle bıraktığı düşünülen küçük yatay çizikler olduğunu ortaya koydu. Bu, oyukların kasıtlı olarak taş bir aletle oyulduğunu, yani kabaca bir “kavite temizleme” işlemi yapıldığını göstermektedir. İşin en çarpıcı kısmı ise, bu oyukların içinde bitüm (doğal, yarı katı bir petrol türevi) izlerine, ayrıca bitki liflerine ve kıl kalıntılarına rastlanmasıdır. Araştırmacılara göre bitüm, hem dişi kapatan bir dolgu hem de olası bir antiseptik (enfeksiyonu önleyici) madde olarak kullanılmış olabilir.
| Özellik | Bulgu |
|---|---|
| Buluntu yeri | Riparo Fredian, Lucca (Kuzey İtalya) |
| Yaşı | Yaklaşık 13.000–12.740 yıl önce (Üst Paleolitik) |
| İncelenen dişler | İki üst orta kesici diş (aynı kişi) |
| İşlem | Taş aletle kazıma/oyma |
| Dolgu maddesi | Bitüm + bitki lifleri + kıl izleri |
| Önceki en eski örnek | 6.500 yıllık balmumu dolgu (Slovenya) |
Diyet Değişimi ve Artan Çürükler
Bu dönem, Avrupa’nın büyük kültürel değişimler yaşadığı bir zaman dilimiydi; Yakın Doğu’dan gelen yeni topluluklar, yeni beslenme alışkanlıklarını da kıtaya taşıyordu. Benazzi, bu diyet değişiminin bazı popülasyonlarda çürük artışına yol açmış olabileceğini ve bu artışın da diş tedavisi gibi uygulamaların gelişmesini tetiklemiş olabileceğini belirtmektedir. Bu örnek, tarım toplumlarından önce de, yani buğday ve bal gibi şekerli gıdaların yaygınlaşmasından çok daha önce, insanların diş sorunlarıyla mücadele ettiğini göstermesi açısından son derece değerlidir.
Binlerce Yıllık Bir Çabanın Mirası
Bitümün bir antiseptik olarak kullanılmış olabileceği fikri, özellikle dikkat çekicidir; çünkü bu, atalarımızın yalnızca ağrıyı dindirmeyi değil, enfeksiyonu önlemeyi de düşündüğünü gösterir. Bugün modern diş hekimliğinde kullandığımız kanal tedavisi, dezenfeksiyon ve dolgu malzemeleri, işte bu binlerce yıl önce taş aletler ve doğal maddelerle başlayan çabanın bilimsel olarak gelişmiş hâlidir. Riparo Fredian’daki bu küçük buluntu, insanlığın diş sağlığına verdiği değerin ne kadar köklü olduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır.
Dr. Ayzıt Umay Dal
Çankaya, Ankara’da görev yapan diş hekimi Dr. Ayzıt Umay Dal; koruyucu diş hekimliği, estetik diş tedavileri ve implant uygulamaları alanlarında hizmet vermektedir. Diş hekimliğinin binlerce yıllık geçmişinden ilham alarak, modern bilim ve teknolojinin sunduğu güvenli, steril ve etkili tedavi yöntemlerini hastalarıyla buluşturmayı ilke edinmiştir. Ağız ve diş sağlığına dair merak uyandıran içerikler hazırlamayı sürdürmektedir.
- Oxilia G., Fontana F., Benazzi S. et al. (2017). Earliest evidence of dental caries manipulation in the Late Upper Palaeolithic. American Journal of Physical Anthropology / Scientific Reports.
- Riparo Fredian buluntusu, Lucca, İtalya; 13.000–12.740 yıl, bitüm + bitki lifi + kıl izleri.
- Benazzi S. et al. Villabruna örneği (14.000 yıl, kazınmış ama doldurulmamış kavite).
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.