Sabah kalktığınızda çene ağrısı, baş ağrısı ya da aşınan dişler fark ediyor musunuz? Ya da gün içinde stresli anlarda dişlerinizi sıktığınızı ya da gıcırdattığınızı biliyor musunuz? Bu belirtiler, “bruksizm” olarak adlandırılan, tekrarlayan çene kası aktivitesini içeren ve giderek daha iyi anlaşılan bir olgunun işaretleri olabilir. Araştırmalar, bruksizm ile psikolojik stres ve anksiyete arasında tutarlı ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor. Bu yazıda bu bağlantıyı bilimsel verilerle ele alıyoruz.
Bruksizm Nedir ve Ne Kadar Yaygın?
Bruksizm, uyku sırasında (uyku bruksizmi, SB) veya uyanıkken (uyanık bruksizmi, AB) gerçekleşebilen tekrarlayan çene kası aktivitesidir. Günümüzde bir hastalık değil; frekansı, şiddeti ve süresine göre tanımlanan bir davranış olarak kabul edilmektedir. Genel yetişkin nüfusunda uyku bruksizminin yaygınlığı öz-bildirimle yaklaşık %12,8-15, polisomnografiyle ölçüldüğünde %7,4 civarındadır. Uyanık bruksizmi ise %16-32 arasında değişmektedir. Yaşla birlikte, özellikle uyku bruksizminin yaygınlığının azaldığı gözlemlenmektedir: çocuklarda %14, yetişkinlerde %8, 60 yaş üzerinde %3.
Stres ve Kaygıyla İlişki: Sayılar Ne Söylüyor?
Bruksizm ile psikolojik stres ve kaygı arasındaki ilişki için belki de en çarpıcı verileri 2025’te Journal of Clinical Medicine’de yayımlanan bir kesitsel çalışma sunmaktadır. Sağlık bilimleri öğrencilerinin katıldığı bu araştırmada bruksizm yaygınlığı %63,96 olarak belirlendi. Bruksizmi olan katılımcılarda GAD-7 kaygı skoru (10,63), bruksizmi olmayanlara (5,80) kıyasla belirgin biçimde yüksekti. Klinik düzeyde kaygı, bruksizmi olan grupta olmayan gruba göre yaklaşık 3 kat daha sıktı (RR=2,83). Sistematik derleme ve meta-analizler de genel olarak stres ve kaygının bruksizmle ilişkili olduğunu doğrulamaktadır; uyanık bruksizmi psikolojik faktörlerle özellikle güçlü biçimde ilişkilendirilmektedir.
| Parametre | Bruksizm var | Bruksizm yok |
|---|---|---|
| GAD-7 kaygı skoru (ort.) | 10,63 | 5,80 |
| Klinik düzey kaygı oranı | %55,4 | %19,6 |
| Göreli risk (RR) | 2,83 — bruksizmde ~3 kat daha sık | |
| Uyku bruksizmi yaygınlığı | %12,8-15 (öz-bildirim) | |
| Uyanık bruksizm yaygınlığı | %16-32 | |
İki Tür, Farklı Psikolojik Profil
Araştırmalar, uyku bruksizmi ile uyanık bruksizminin psikolojik açıdan farklı profiller sergilediğini ortaya koymaktadır. Uyanık bruksizm, anksiyete ve stresle daha güçlü biçimde ilişkilendirilmektedir; stresli bireylerin duygusal gerilimi salma yollarından biri olarak dişlerini sıkmaları veya gıcırdatmaları açıklanabilir bir mekanizmadır. Depresyon ise yalnızca uyanık bruksizmle anlamlı ilişki gösterirken, uyku bruksizmiyle bağlantısı daha zayıf kalmaktadır. Her iki tür de nörotisizm (duygusal dengesizliğe yatkınlık) ile ilişkilendirilmektedir. COVID-19 pandemisi sürecinde stres ve anksiyete düzeylerinin artmasıyla eş zamanlı olarak bruksizm yaygınlığının da arttığı bildirilmesi, bu bağlantının gerçek zamanlı bir kanıtı olarak değerlendirilmektedir.
Ne Yapılabilir?
Bruksizm tedavisinde iki temel yaklaşım öne çıkmaktadır: dental ve psikolojik. Dental tarafta oklüzal splint (gece plağı), dişleri aşınmadan korur. Psikolojik tarafta ise bilişsel davranışçı terapi (CBT), biyogeribildirim ve stres yönetimi teknikleri, özellikle uyanık bruksizmi azaltmada etkili bulunmuştur. Botulinum toksin (botoks) enjeksiyonu ise şiddetli vakalarda çene kaslarını gevşetmek amacıyla kullanılmakta ve olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar mevcuttur. Bruksizm şüphesi taşıyan bireyler için diş hekimine başvurmak, hem diş hasarını önlemek hem de gerektiğinde ilgili uzmanlara yönlendirme almak açısından kritik bir adımdır.
Dr. Ayzıt Umay Dal
Çankaya, Ankara’da görev yapan diş hekimi Dr. Ayzıt Umay Dal; koruyucu diş hekimliği, estetik diş tedavileri ve implant uygulamaları alanlarında hizmet vermektedir. Bruksizmin psikolojik boyutunu göz ardı etmeden, bütüncül bir yaklaşımla diş ve çene sağlığını korumaya yönelik bilgilendirici içerikler hazırlamaktadır.
- Guerrero-Gómez F et al. (2025). Bruxism as a Biopsychosocial Disorder: An Interdisciplinary Cross-Sectional Study. J Clin Med 14(19):6803. DOI: 10.3390/jcm14196803. (GAD-7: 10,63 vs 5,80; RR=2,83.)
- ScienceDirect (2025). Evaluation of the relationship between bruxism and/or TMD and stress, anxiety, depression in adults. (10 çalışma; sistematik derleme, PRISMA 2020.)
- Frontiers in Neurology (2020). Is There Association Between Stress and Bruxism? A Systematic Review and Meta-Analysis. DOI: 10.3389/fneur.2020.590779.
- Complutense Üniversitesi Madrid (2023). Pre-Mid-Post COVID-19 bruksizm ve psikolojik faktörler karşılaştırması. PMC9916215.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz.